નિદાન માટેના ટેસ્ટ અને સહાયક સંભાળ

શારીરિક સંબંધ માટે યોગ્ય સમય પસંદ કરો
ગર્ભ રહેવાની સૌથી વધુ શક્યતા 6 દિવસના ફળદ્રુપ સમયગાળા દરમિયાન હોય છે, ખાસ કરીને ઓવ્યુલેશનના દિવસે, એટલે કે જે દિવસે સ્ત્રીબીજ છૂટું પડે છે (≈ 14મો દિવસ). આ સમય દરમિયાન દરરોજ અથવા એકાંતરે દિવસે શારીરિક સંબંધ રાખવો શ્રેષ્ઠ છે.

ઓવ્યુલેશન પર નજર રાખો

• ઓવ્યુલેશન કિટ, ગર્ભાશયના મુખના સ્રાવ (સર્વાઇકલ મ્યુકસ) પર ધ્યાન અથવા ફર્ટિલિટી એપનો ઉપયોગ કરો.
• ફળદ્રુપ સમયમાં ગર્ભાશયના મુખનો સ્રાવ (ડિસ્ચાર્જ) પારદર્શક અને ખેંચાય તેવો બને છે.

સ્વસ્થ આહાર જાળવો

સ્ત્રીઓ માટે

• પાલક, બ્રોકોલી, ગાજર વગેરે જેવી તાજી શાકભાજી પુષ્કળ ખાઓ.
• બેરી, સંતરા, સફરજન અને કેળા જેવા ફળો રોજ લો.
• આખા અનાજ પસંદ કરો: બ્રાઉન રાઇસ, ઓટ્સ, ઘઉંની આખા લોટની બ્રેડ વગેરે.
• વનસ્પતિ-આધારિત પ્રોટીન માટે મસૂર, ચણા અને કાળા રાજમા જેવા કઠોળ ઉમેરો.
• સ્વસ્થ ચરબીનો ઉપયોગ કરો: ઓલિવ ઓઇલ, એવોકાડો, અળસી, ચિયા સીડ્સ અને અખરોટ.
• અઠવાડિયામાં 2–3 વખત તેલયુક્ત માછલી (સૅલ્મન, સાર્ડિન, મેકરેલ) ખાઓ.
• ઓછી ચરબીવાળા આથાવાળા દૂધના ઉત્પાદનો લો: દહીં, પનીર વગેરે.
• નાસ્તામાં બદામ અને બીજ લો: બદામ, સૂર્યમુખીના બીજ, કોળાના બીજ.
• પ્રોટીન અને વિટામિન D માટે નિયમિત રીતે ઈંડાં લો.

પુરુષો માટે

• પ્રજનન ક્ષમતા વધારે તેવો આહાર લો: આખા અનાજ, ફળો/શાકભાજી, દૂધના ઉત્પાદનો, સી-ફૂડ.
• માછલી અને સી-ફૂડ ઓમેગા-3 અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન A, D, E અને K ના મુખ્ય સ્ત્રોત છે; તેથી તેને આહારમાં સામેલ કરવાથી પુરુષોમાં વીર્યની ગુણવત્તા સુધરી શકે છે.
• સોયા વધુ પ્રમાણમાં લેવાનું ટાળો.
• લીલી પાંદડાવાળી શાકભાજી, ઈંડાં અને ચિકન સામેલ કરો.

શરીરનું વજન નિયંત્રણમાં રાખો
ઓછું વજન કે વધુ વજન બંને પ્રજનન ક્ષમતા ઘટાડે છે. મેદસ્વિતા સ્ત્રીઓમાં ઓવ્યુલેશન અને સ્ત્રીબીજની ગુણવત્તાને અસર કરે છે અને પુરુષોમાં શુક્રાણુની ગુણવત્તા ઘટાડે છે. બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (BMI) એ વ્યક્તિનું વજન ઓછું, સામાન્ય, વધુ છે કે તે મેદસ્વી છે તે જાણવાનું સાધન છે. BMI કેલ્ક્યુલેટર દ્વારા તે સરળતાથી જાણી શકાય છે. આદર્શ BMI 18.5 થી 25 છે.

નિયમિત કસરત કરો

• રોજ મધ્યમ કસરત (30–45 મિનિટ) ફાયદાકારક છે.
• ખૂબ વધુ સખત કસરત (ખાસ કરીને પાતળી સ્ત્રીઓમાં) શક્યતા ઘટાડી શકે છે.
• પુરુષોએ લાંબા સમય સુધી સાયકલ ચલાવવાનું (અઠવાડિયે >5 કલાક) ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી શુક્રાણુની સંખ્યા ઘટી શકે છે.

લુબ્રિકન્ટનો ઉપયોગ કરો, પણ સાવચેતીથી

• બેબી ઓઇલ અથવા હાઇડ્રોક્સિઇથાઇલસેલ્યુલોઝ-આધારિત જેવા શુક્રાણુ માટે સુરક્ષિત લુબ્રિકન્ટનો ઉપયોગ કરો.
• થૂંક, K-Y Jelly અને Astroglide ટાળો, કારણ કે તે શુક્રાણુને નુકસાન કરી શકે છે.

1. ત્રીજા પક્ષની મદદથી પ્રજનન:

• ડોનર સ્ત્રીબીજ કે શુક્રાણુ: જ્યારે દંપતી નબળી ગુણવત્તા કે આનુવંશિક કારણોસર પોતાના સ્ત્રીબીજ કે શુક્રાણુનો ઉપયોગ ન કરી શકે ત્યારે વપરાય છે.
• સરોગસી: જ્યારે માતા બનવા ઇચ્છતી સ્ત્રી પોતે ગર્ભ ધારણ ન કરી શકે, ત્યારે બીજી સ્ત્રી ગર્ભ ધારણ કરે છે.

પ્રજનન ક્ષમતાની જાળવણી:

વંધ્યત્વની સમસ્યા ધરાવતી / જોખમ ધરાવતી સ્ત્રીઓ માટે:

• સ્ત્રીબીજ કે ભ્રૂણ ફ્રીઝ કરવા: કેન્સરની સારવાર લઈ રહેલી અથવા ગર્ભાવસ્થા મોડી કરવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ માટે ઉપયોગી.
• અંડાશયની પેશી ફ્રીઝ કરવી: હજુ અભ્યાસ હેઠળનો વિકલ્પ, મુખ્યત્વે કેન્સરની સારવારની જરૂર હોય તેવી યુવતીઓ કે બાળકીઓ માટે.

પુરુષો માટે 

• શુક્રાણુ ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન (ફ્રીઝિંગ) - (ભવિષ્યમાં ઉપયોગ માટે શુક્રાણુ એકત્ર કરીને ફ્રીઝ કરવામાં આવે છે.)
• શુક્રાણુ ફ્રીઝ કરીને લાંબા સમય સુધી સાચવી શકાય છે.
• પછીથી IUI, IVF અથવા ICSI માટે ઉપયોગ થાય છે.
•  40 વર્ષ સુધી સાચવેલા શુક્રાણુનો પણ સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ થયો છે.
• વૃષણની પેશીનું ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન
  • સ્પર્મેટોગોનિયલ સ્ટેમ સેલ્સ (SSCs) ધરાવતી વૃષણની પેશી ફ્રીઝ કરવામાં આવે છે.
• ડોનર શુક્રાણુ: જે દર્દીઓએ શુક્રાણુ કે પેશી સાચવી ન હોય તેમના માટે ઉપલબ્ધ.
• જનીન પરીક્ષણ & સ્ક્રીનિંગ:
• પ્રીઇમ્પ્લાન્ટેશન જેનેટિક ટેસ્ટિંગ (PGT): ભ્રૂણને ગર્ભાશયમાં મૂકતા પહેલાં તેમાં આનુવંશિક સમસ્યાઓ તપાસે છે.
• નેક્સ્ટ જનરેશન સિક્વન્સિંગ (NGS): આનુવંશિક સમસ્યાઓ શોધવા માટેનું વિગતવાર પરીક્ષણ, ખાસ કરીને વારંવાર IVF નિષ્ફળ જાય ત્યારે.

શુક્રાણુ પસંદગીની અદ્યતન તકનીકો:

• TESA (Testicular Sperm Aspiration)/ PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration) - જે પુરુષોના વીર્યમાં શુક્રાણુ ન હોય, તેમના વૃષણ અથવા એપિડિડાયમિસમાંથી સીધા શુક્રાણુ લેવામાં આવે છે.
• Micro-TESE (Microsurgical Testicular Sperm Extraction): ખૂબ ઓછા શુક્રાણુ બનતા હોય તેવા પુરુષોમાં શુક્રાણુ શોધવાની વધુ ચોક્કસ પદ્ધતિ.

અન્ય સહાયક સારવાર:

• ERA (Endometrial Receptivity Analysis): સફળ ઇમ્પ્લાન્ટેશન માટે ભ્રૂણ મૂકવાનો શ્રેષ્ઠ સમય શોધવામાં મદદ કરે છે.
• સહાયક પૂરક (એડજુવન્ટ્સ) નો ઉપયોગ: જેમ કે CoQ10, Myoinositol, Omega 3 Fatty Acids, L Carnitine, Lycopene, Selenium, L Arginine વગેરે.