वंध्यत्व म्हणजे काय?

वंध्यत्व समजून घेऊया

नियमित, असुरक्षित (गर्भनिरोधकाशिवाय) शारीरिक संबंध ठेवूनही 12 महिने किंवा त्याहून अधिक काळ (35 वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या स्त्रियांसाठी 6 महिने) क्लिनिकल गर्भधारणा न होणे, याला वंध्यत्व (infertility) म्हणतात. ही एक गुंतागुंतीची वैद्यकीय स्थिती आहे. ती स्त्रीशी संबंधित कारणांमुळे, पुरुषाशी संबंधित कारणांमुळे, दोघांच्या एकत्रित कारणांमुळे असू शकते किंवा कधी कधी तिचे कारण स्पष्ट होत नाही. वंध्यत्वाच्या अनेक कारणांवर उपचार करता येतात, तर काही व्यक्ती किंवा जोडप्यांना गर्भधारणेसाठी इन विट्रो फर्टिलायझेशन (IVF) सारख्या प्रजनन उपचारांची गरज भासू शकते. स्रोत: जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility

अधिक जाणून घ्या

पुरुषांमधील वंध्यत्व

साधारणपणे सहापैकी एका जोडप्याला गर्भधारणेत अडचणी येतात. बहुतेक वेळा सहाय्यक प्रजनन तंत्रज्ञानाच्या (ART) मदतीने त्यांना मदत करता येते.

शुक्राणू मार्गातील अडथळा - कधी कधी शुक्राणू वाहून नेणाऱ्या नलिका बंद होतात, त्यामुळे वीर्यस्खलनाच्या वेळी शुक्राणू बाहेर पडू शकत नाहीत.
हार्मोन्सच्या समस्या - निरोगी शुक्राणू तयार होण्यासाठी शरीराला हार्मोन्स (संप्रेरके) नावाच्या विशेष रसायनांची गरज असते. हे हार्मोन्स असंतुलित झाल्यास शुक्राणूंची निर्मिती मंदावू शकते किंवा थांबू शकते.
वृषणांच्या समस्या - दुखापत, संसर्ग किंवा जन्मापासून असलेल्या एखाद्या कारणामुळे वृषण (जिथे शुक्राणू तयार होतात) नीट काम करत नसतील.
शुक्राणूंचा कमी दर्जा - शुक्राणूंची संख्या खूप कमी असू शकते, त्यांची हालचाल खूप मंद असू शकते किंवा त्यांचा आकार असामान्य असू शकतो. त्यामुळे त्यांना स्त्रीबीजापर्यंत पोहोचून त्याचे फलन करणे कठीण होते.

स्त्रियांमधील वंध्यत्व

वय हे सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक आहे. स्त्रियांची प्रजननक्षमता वयाच्या 30 व्या वर्षापासून कमी होऊ लागते. वयाच्या 35 व्या वर्षापर्यंत शरीरातील स्त्रीबीजांची संख्या झपाट्याने कमी होते. वाढत्या वयासोबत प्रजननक्षमतेवर परिणाम करणाऱ्या आरोग्य समस्यांचा धोकाही वाढतो.

गर्भनलिकांचे विकार - फॅलोपियन नलिकांमध्ये (गर्भनलिका) अडथळा किंवा इजा:
गर्भाशयाचे विकार (गर्भाशयातील समस्या): - या समस्यांवर डॉक्टर अनेकदा उपचार करू शकतात, ज्यामुळे गर्भधारणेची शक्यता वाढते.
अंडाशयाचे विकार - यांचा परिणाम स्त्रीबीजाच्या गुणवत्तेवर आणि ते बाहेर पडण्याच्या वेळेवर होतो.
अंतःस्रावी (हार्मोनल) विकार - हार्मोन्स हे शरीरातील नैसर्गिक संदेशवाहक आहेत. ते ओव्हुलेशन, म्हणजे दर महिन्याला स्त्रीबीज बाहेर पडण्याची प्रक्रिया, नियंत्रित करण्यास मदत करतात. हे हार्मोन्स असंतुलित झाल्यास ओव्हुलेशन नियमितपणे किंवा योग्य प्रकारे होत नाही आणि गर्भधारणा होणे अधिक कठीण होते.